Naturalny wróg szerszenia – kto poluje na te owady?

Najważniejszym naturalnym wrogiem szerszenia europejskiego jest trzmielojad, który rozrywa gniazda i wyjada larwy oraz poczwarki. Na pojedyncze owady polują także żołny, sikory, ryjówki, jeże, nietoperze i organizmy pasożytnicze. Sprawdź, jak te zależności pomagają ograniczać liczebność szerszeni w ogrodzie.

Kto poluje na szerszenia?

Szerszeń europejski jest jednocześnie drapieżnikiem i ofiarą. Dorosłe osobniki polują na muchy, pszczoły, osy oraz gąsienice, a zdobycz zwierzęcą przynoszą larwom. Pojedyncza kolonia liczy zwykle 100–400 osobników, dlatego obecność naturalnych wrogów ogranicza liczbę nowych gniazd.

W Polsce największe znaczenie ma trzmielojad. Inne zwierzęta wykorzystują głównie osłabione owady, królowe na początku sezonu albo gniazda położone nisko, w dziuplach i spróchniałym drewnie. Taki nacisk rozkłada się na różne etapy życia kolonii.

Trzmielojad

Trzmielojad należy do rodziny jastrzębiowatych i jest wyspecjalizowany w wyszukiwaniu gniazd os oraz szerszeni. Gęste, łuskowate pióra na głowie i szyi chronią go przed żądłami robotnic. Ptak rozkopuje lub rozrywa osłonę gniazda, a następnie zjada przede wszystkim larwy i poczwarki, bogate w tłuszcz oraz białko.

Jeden osobnik może w sezonie zniszczyć wiele kolonii. W Polsce trzmielojad jest jednak stosunkowo rzadki, dlatego nie należy zakładać, że pojawi się w każdym ogrodzie. Jego obecność wiąże się częściej z terenami leśnymi, zwłaszcza w południowej i wschodniej części kraju.

Żołna i inne ptaki

Żołna chwyta duże owady podczas lotu. Po wylądowaniu uderza szerszeniem o twardą gałąź lub inną powierzchnię, aby unieruchomić ciało i pozbyć się żądła. Na dorosłe osobniki mogą polować także sroki, wilgi, dudki i jerzyki, choć nie traktują ich jako jedynego pokarmu.

Dzięcioły rozkuwają spróchniałe pnie, gdy gniazdo znajduje się w drewnie. Sroki częściej przechwytują owady przy opadłych, fermentujących owocach. Ptaki owadożerne nie usuną całej kolonii z poddasza, ale ograniczają liczbę szerszeni krążących po ogrodzie.

Sikora bogatka

Sikora bogatka nie jest specjalistycznym łowcą szerszeni. Wykorzystuje jednak moment, gdy królowa jest osłabiona po zimowaniu i dopiero szuka miejsca na gniazdo. Zimą ptak przeszukuje szczeliny kory, zakamarki budynków oraz inne kryjówki, w których mogą przebywać uśpione samice.

Usunięcie jednej królowej w kwietniu oznacza brak całej przyszłej kolonii. Właśnie dlatego budki lęgowe, żywopłoty i drzewa z naturalnymi kryjówkami sprzyjają biologicznej kontroli tych owadów.

Jak ssaki ograniczają liczebność szerszeni?

Na poziomie ziemi działają mniejsze drapieżniki. Zwykle nie ścigają zdrowego szerszenia w powietrzu, lecz zjadają owady, które spadły, są osłabione albo żerują przy przejrzałych owocach. Mogą też splądrować gniazdo położone w kompostowniku lub przy gruncie.

Ryjówka

Ryjówka ma bardzo wysoki metabolizm i musi zdobywać pokarm niemal bez przerwy. Wilgotny kompostownik, sterta liści oraz gęste zakamarki ogrodu dostarczają jej wielu bezkręgowców. Szerszeń nie stanowi jej głównej zdobyczy, lecz osłabiony osobnik szybko staje się wartościowym, białkowym pokarmem.

Jeż

Jeż korzysta z kolców i dużej odporności na część toksyn, dlatego może podejmować ryzyko przy owadach żądlących. Wieczorem przeszukuje ściółkę, trawę i okolice opadłych owoców. Jeśli znajdzie nisko położone gniazdo, może zjadać zarówno dorosłe szerszenie, jak i larwy.

Aby stworzyć mu bezpieczne warunki, zostaw część ogrodu z liśćmi, ogranicz nocne koszenie i ustaw niewielkie schronienie z desek lub gałęzi. Nie podawaj mleka. Jeż potrzebuje przede wszystkim naturalnego pokarmu i spokojnego miejsca.

Czy pasożyty atakują całe kolonie?

Tak. Niewidoczni wrogowie działają wewnątrz organizmów oraz w samym gnieździe. Ich obecność może osłabić królową, zmniejszyć liczbę robotnic albo doprowadzić do upadku kolonii bez bezpośredniej ingerencji człowieka.

Nicienie

Nicienie to mikroskopijne organizmy pasożytujące między innymi na królowych szerszenia europejskiego. Infekcja może ograniczyć płodność samicy albo uniemożliwić jej składanie zdrowych jaj. Kolonia rozwija się wtedy wolniej, osiąga mniejszą liczebność i wcześniej zanika.

Muchówki i grzyby

Muchówki pasożytnicze składają jaja w pobliżu gniazda lub na ciele owada. Ich larwy rozwijają się kosztem gospodarza, stopniowo go osłabiając. W wilgotnym środowisku zagrożenie stanowią także grzyby entomopatogenne, których zarodniki kiełkują na pancerzu i przerastają wnętrze szerszenia.

Jakie rośliny i zapachy odstraszają szerszenie?

Szerszenie mają czuły węch. Przyciągają je dojrzałe owoce, sok drzew, napoje alkoholowe, resztki słodkich produktów oraz intensywne aromaty kwiatowe. Z kolei silne olejki eteryczne mogą zniechęcić owada do przebywania przy tarasie, oknie lub altanie.

Lawenda zawiera olejki o intensywnym zapachu, który działa drażniąco na aparat węchowy szerszenia. Podobne zastosowanie mają mięta pieprzowa, bazylia, tymianek, czosnek, wrotycz, pelargonie i nagietki. Nie niszczą kolonii, lecz zmniejszają atrakcyjność wybranego miejsca.

W pobliżu okien można ustawić miseczkę z octem albo cytrynę naszpikowaną goździkami. Przy altanie sprawdzą się donice z miętą i lawendą, a pod okapem – rozcieńczony olejek goździkowy. Zapach szybko słabnie, dlatego takie rozwiązania wymagają regularnego odnawiania.

Atrapa gniazda

Atrapa gniazda z szarego papieru wykorzystuje terytorialne zachowanie szerszeni. Zwiadowczyni może uznać, że miejsce jest już zajęte, i poszukać innej lokalizacji. Metoda nie daje gwarancji, ale jest bezinwazyjna oraz nie naraża owadów pożytecznych.

Jak bezpiecznie reagować na gniazdo?

Gniazda nie wolno strącać, polewać wodą ani podpalać. Takie działania prowokują całą kolonię i zwiększają ryzyko użądlenia. Szczególnej ostrożności wymagają miejsca przy wejściu, oknach, placu zabaw i tarasie.

Jeżeli usunięcie kolonii jest konieczne, zabieg powinien wykonać przeszkolony wykonawca z odzieżą ochronną. Preparat Target Anti Sting-Gun zawiera 0,5% cypermetryny, 0,04% esbiotryny oraz 0,02% złocienia dalmatyńskiego. Środek chemiczny stosuje się wyłącznie zgodnie z etykietą, zwykle wieczorem, gdy większość owadów znajduje się w gnieździe.

Nie zbliżaj się do aktywnego gniazda bez zabezpieczenia. Przy duszności, zawrotach głowy, obrzęku gardła lub utracie przytomności po użądleniu natychmiast wezwij pomoc medyczną.

Wiosną sprawdzaj strych, podbitkę, altanę, drewutnię i budynek gospodarczy. Zamontowane moskitiery ograniczą dostęp do wnętrza domu, a szybki zbiór dojrzałych owoców usunie jedno z najczęstszych źródeł pokarmu. Opadłe jabłka, śliwki i gruszki trzeba regularnie zbierać, bo fermentujący sok silnie wabi szerszenie.